Article on other languages:
- Asië
- Asien
- እስያ
- Asia
- Asia
- آسيا
- ܐܣܝܐ
- এছিয়া
- Asia
- Asiya
- Asien
- Asya
- Азія
- Азия
- এশিয়া
- ཡ་ཀྲོའུ་གླིང་
- এশিয়া
- Azia
- Azija
- Àsia
- Ā-ciŭ
- Asya
- ᎠᏏᎠ
- Asiya
- Asie
- Azëjô
- Асїꙗ
- Ази
- Asia
- Asien
- Asien
- Asya
- Azija
- Ασία
- Asia
- Azio
- Asia
- Aasia
- Asia
- Ásia
- آسیا
- Aasia
- Asia
- Asie
- Asia
- Asie
- Aazje
- An_Áise
- 亞洲
- Àisia
- Asia
- Asia
- 𐌰𐍃𐌹𐌰
- એશિયા
- Â-chû
- אסיה
- एशिया_महाद्वीप
- Azija
- Azija
- Azi
- Ázsia
- Ասիա
- Asia
- Asia
- Asia
- Asia
- Asia
- Azia
- Asía
- Asia
- ᐊᓰᐊ/asiia
- アジア
- zdotu'a
- Asia
- აზია
- Aziya
- Asya
- Азия
- អាស៊ី
- ಏಷ್ಯಾ
- 아시아
- Aasije
- Asya
- Asi
- Азия
- Asia
- Asia
- Asien
- Azië
- Asia
- Azía
- ອາຊີ
- Azija
- Āzija
- Azia
- Азија
- ഏഷ്യ
- Ази
- आशिया
- Asia
- Asja
- အာရ္ဟတိုက္
- آسیا
- Axia
- Asien
- एशिया
- एसिया
- Azië
- Asia
- Asia
- Asia
- Âsie
- Asia
- Asia
- Asia
- ଏସିଯା
- Ази
- Asia
- Asia
- Asie
- Azja
- Asia
- آسيا
- Ásia
- Asya
- Asia
- Азия
- Azia
- एशिया
- Asia
- Asie
- ايشيا
- Ásia
- Azija
- ආසියාව
- Asia
- Ázia
- Azija
- Asia
- Aasiya
- Azia
- Азија
- Asia
- Asien
- Asia
- Azyjo
- ஆசியா
- ఆసియా
- Ázia
- Осиё
- ทวีปเอเชีย
- Aziýa
- Asya
- Esia
- Asya
- Asia
- Азия
- Азія
- ایشیاء
- Osiyo
- Axia
- Châu_Á
- Siyop
- Asya
- Asi
- 亚洲
- אזיע
- 亚洲
 |
del.icio.us |
 |
Digg |
 |
Furl |
 |
|
 |
Rojo |
| Add to OnlyWire |
Afrika-Eurasiatik Europa eta Afrika kenduz Asiako kontinentea geldituko zaigu. Mugak ez dira oso zehatzak: Asiak eta Afrikak Suez ubideko lekuren batean elkar topatzen dute. Asia eta Europaren arteko muga hegoaldetik iparralderaino Dardaneletan zehar, Marmara itsasoan eta Helespontoan, Itsaso Beltzan, Kaukasoko mendilerroaetan, Kaspiar Itsasoan eta Ural ibaia eta Ural mendilerroan zehar doa. Ikusezazu ere Eurasia.
Eduki-taula |
Historia
Sakontzeko, irakurri: Asiako historia
Adituek diote gizakia Afrikan sortua zela eta hortik Asiara joan zen, zenbait espezietan garatu eta gaur egungo Homo sapiensera heldu arte.
Mesopotamia, Tigris eta Eufrates ibaien arteko lurraldea, 5.000 urte baino gehiago sumeriarrak okupatua zen, eta lehendabiziko hiriak eratuak ziren: Ur, Uruk edo Lagash.
Antzinaroan zehar, Asian Indus haraneko eta Yangtze ibaian zibilizazio inportanteak sortu ziren. Asian ere sortu ziren hiru erlijio monoteista handienak: kristautasuna, islama eta judaismoa.
Geografia fisikoa
Sakontzeko, irakurri: Asiako geografia
Asia 44 milioi km² area baino gehiago ditu, 44.936.000 km² hain zuzen. Kontinentearen mugak ez dira oso zehatzak, adibidez, Sinai penintsula, Afrikarekin duen muga edozein kontinentearen zatia izan liteke. Era berean, Europarekin dituen mugak ere ezberdinak dira adituen arabera: batzuetan Ural mendiak, bestetan Ural ibaia bera. Kaukasoan ere eztabaidatsua da Georgia, Armenia edo Azerbaijan europarrak edo asiarrak diren ala ez.
Hala ere, Asiako muturrak honako hauek dira:
- Iparraldetik: Txeliuskin lurmuturra (Errusia).
- Hegoaldetik: Roti uhartea (Indonesia).
- Mendebaldetik: Baba lurmuturra (Turkia).
- Ekialdetik: Dezhnev lurmuturra (Errusia).
Deskribapena
Kostaldea
Asiako kostaldea malkartsua da oso, barneko itsaso asko edukita (Arabiako itsasoa, Hegoaldeko Txinako Itsasoa, Javako itsasoa, Ekialdeko Txinako Itsasoa, Japoniako itsasoa, Okhotskeko itsasoa, Bering itsasoa, Karako itsasoa, Barentseko itsasoa, etabar); golkoak (Pertsiar Golkoa, Omango Golkoa, Bengalako golkoa, Siamgo golko, Tonkingo golkoa, Anadirreko golkoa, etabar); penintsulak (Anatolia, Arabia, India, Malaka, Indotxina, Korea, Kamtxatka, etabar) eta aldameneko uharteak (Zipre, Maldivak, Sri Lanka, Indonesiar uhartedia, Taiwan, Japonia, Sakhalin, Siberia Berriko uharteak, Ipar Uhartea, Zembla Berria, etabar).
Orografia
Asia munduko kontinenterik menditsuena da eta bertan aurkitu ditzakegu munduko mendirik altuenak, adibidez, Everest, K2 edo Annapurna famatuak, guztiak Himalaia mendilerroan. Hala ere baditu lautada handiak ere Siberia bezalakoa eta basamortuak Gobi eta Arabiakoak bezalakoak.
Hidrologia
Asian ibai nagusi asko daude:
- Ozeano Artikoan: Obi, Jenisei edo Lena;
- Ozeano Barean: Amur, Huang He, Yangtze eta Mekong;
- Ozeano Indikoan: Brahmaputra, Irawadi, Ganges eta Indus;
- Pertsiar Golkoan: Tigris eta Eufrates; eta,
- Barneko endorreikar arroan: Amu Daria eta Sir Daria
Baditu baita ere laku inportanteak:
- Ur gazikoak: Kaspiar Itsasoa, Aral itsasoa eta Itsaso Hila;
- Ur gezakoak: Baikal Lakua.
Geografia politikoa
Azpisailkapena
Geografikoki, hau da sailkapen nagusia:
- Mendebaldeko Asia
- Asiako Ekialdea
- Hego-ekialdeko Asia
- Iparraldeko Asia (Siberia eskualdea)
- Hegoaldeko Asia
- Erdialdeko Asia.
Hona hemen, taula batean:
| Asiako herrialde eta lurraldeak (Nazio Batuen azpi-eskualdeka) | |||
|
Afganistan • Errusia • Kazakhstan • Kirgizistan • Uzbekistan • Tadjikistan • Turkmenistan |
Hego Korea • Ipar Korea • Japonia • Mongolia • Txina | ||
|
Arabiar Emirerri Batuak • Armenia • Azerbaijan • Bahrain • Egipto • Georgia • Iran • Irak • Israel • Jordania • Kuwait • Libano • Oman • Qatar • Saudi Arabia • Siria • Turkia • Yemen |
Brunei • Ekialdeko Timor • Filipinak • Indonesia • Kanputxea • Laos • Malaysia • Myanmar • Singapur • Tailandia • Vietnam |
||
|
Bangladesh • Bhutan • India • Maldivak • Nepal • Pakistan • Sri Lanka |
Beste entitate |
||
Europaren ikuspuntutik Asia osoa ekialde izenaz ezaguna zen eta badaude ohiturazko sailkapen bi distantzia kontuan hartuta:
- Hegoaldeko Europan:
- Ekialde Hurbila: Libano, Palestina, Israel, Turkia, Jordania, Siria, Irak eta Arabia, Afrikan dagoen Egipto tartean.
- Ekialde Ertaina: Iran, Pakistan, India eta ingurukoak.
- Ekialde Urruna: Txina, Korea, Japonia eta Ozeano Bareko herrialdeak.
- Herrialde anglo-saxoiak:
- Middle East (euskaraz: Ekialde Ertaina), Ekialde Hurbilako herrialdeak barruan Turkia izan ezik.
- Far East (euskaraz: Ekialde Urruna), India tartean, eta batzutan baita Pakistan eta Afganistan ere.
Bai batentzat bai bestearentzat Errusia Europa da.
Banaketa administratiboa
Estatuak
Estaturik gabeko nazioak
Demografia
Asiako biztanleria gehiena mongoloide jatorrizkoa da, baina Ekialde Hurbilan kaukasoarrak dira nagusiak. Badago negroide gutxiengoa ere.
Asia munduko kontinenterik populatuena da, hiru mila eta bostehun milioietatik lau mila milioietara biztanle izaki.
Hizkuntzak
Kontinentean hizkuntza asko erabiltzen dira, haien artean txinera hiztun gehien duen hizkuntza. Nagusiak hauek dira:
- Txinera,
- Hindi
- Arabiera,
- Japoniera,
- Bahasa indonesiera,
- Koreera,
- Turkiera,
- Hebreera,
- Persiera,
- Birmaniera,
- Tailandiera,
- Tagalog,
- Errusiera,
- Armeniera,
- etabar.
Kolonizazioaren eraginez ingelesa eta frantsesa erabiltzen dira antzinako kolonietan.
Erlijioak
Asiako gehienen erlijioak budismoa, islama eta hinduismoa dira, baina konfuzianismoa, taoismoa, sintoismoa, judaismoa, animismoa, etabar ere inportanteak dira.
Kultura
 Afrika-Eurasia |
 Amerika |
 Eurasia |
 Ozeania |
||||||||||||||||||||||||
 Afrika |
 Antartika |
Asia |
 Ozeania |
 Ipar Amerika |
 Hego Amerika |
||||||||||||||||||||||
|
Gondwana • Laurasia • Pangea • Pannotia • Rodinia • Columbia • Kenorland • Ur • Vaalbara |
|||||||||||||||||||||||||||
|
Kontinente mitiko eta teorizatuak Atlantida • Kerguelen goi ordokia • Lemuria • Mu • Terra Australis • Zeelandia |
|||||||||||||||||||||||||||
Advanced questions for article: aasia, abc, air asia travel, air asia com, air asia ticket, air asia x, air airline asia, 1942 1945 air air allied asia back bloody bloody burma concluding east fight force in series shambles shambles south volume war, air asia thai, air america asia cheap europe flight plane south ticket, air asia malaysia
Questions for article: asia carrera anal, continentul asia, geografi asia tenggara, *100% free nude asia carrera pic*, .sex filippine, 100 negara dengan penduduk terpadat, aasia, aasia carrera, aasia argento, aasia carrera, abc
